Welke invloed heeft cannabis op uw gezondheid

Cannabis is de meest gebruikte illegale drug: 2,5% van de wereldbevolking – ongeveer 147 miljoen mensen – gebruikt het regelmatig1. Als gevolg daarvan is cannabis een vaste waarde geworden in het medisch onderzoek, waar voortdurend intensief onderzoek wordt verricht naar de gunstige en schadelijke effecten en de mogelijke medicinale toepassingen. Jammer genoeg resulteert dit vaak in een eindeloos spervuur van medisch nieuws met twijfelachtige bronnen2. Hier vatten we de belangrijkste waargebeurde feiten over de effecten van cannabis op de gezondheid samen.

Prevalentie van cannabisgebruik en -misbruik

Cannabis is niet alleen de meest gebruikte illegale drug in het algemeen, maar ook de meest gebruikte illegale drug onder jongere bevolkingsgroepen, die meestal begint in de adolescentie en een piek bereikt in de vroege volwassenheid3. In het algemeen lijken cannabisgebruikers geen significant hogere algemene sterftecijfers te hebben4 ; wel is er een consistent verband met een verhoogde sterfte bij motorvoertuigongevallen en longkanker5.

Anderzijds is de relatie van cannabis met geestelijke gezondheid controversieel. Hoewel er geen onomstotelijk verband lijkt te bestaan met langdurige psychotische stoornissen of cognitieve achteruitgang6 , blijft afhankelijkheid een belangrijk probleem. Naar schatting lijden wereldwijd 13,1 mensen aan een stoornis in het gebruik van cannabis7. Bovendien treft deze stoornis 4-8% van de volwassenen tijdens hun leven, en het risico op het ontwikkelen van afhankelijkheid is geschat op 9% voor alle personen die deze drug ooit hebben gebruikt3.

Cannabisgebruik is ook gerelateerd aan een hoge prevalentie van andere geestelijke gezondheidsproblemen: Stemmingsstoornissen komen naar verluidt voor bij ongeveer 45,7% van de poliklinische patiënten met cannabisverslaving, terwijl persoonlijkheidsstoornissen en angststoornissen voorkomen bij respectievelijk 21% en 19%8. Bovendien is het risico op zelfmoord een ander belangrijk punt van zorg bij de behandeling van cannabismisbruik, vooral in chronische gevallen. Onderzoek blijft echter onbeslist wat dit betreft9.

Cannabisverslaving is momenteel een belangrijk probleem voor de volksgezondheid, omdat het de kwaliteit van leven sterk beïnvloedt. Momenteel wordt cannabisverslaving in verband gebracht met meer dan 2 miljoen disability-adjusted life years, en verwacht wordt dat dit aantal in de komende jaren nog zal stijgen7. Personen met cannabisverslaving vertegenwoordigen ook hogere economische kosten voor gezondheidszorgsystemen, met een grote ziektelast10.

Acute effecten van cannabis

Intoxicatie met cannabis veroorzaakt diverse mentale en lichamelijke symptomen, waarvan de duur varieert, afhankelijk van de wijze van gebruik. De mentale effecten zijn meestal het duidelijkst, zoals euforie, veranderingen in de waarneming, verminderde aandacht, concentratie en kortetermijngeheugen, tragere reactietijden, en verhoogde impulsiviteit, risicobereidheid en eetlust18. Soms kunnen onaangename symptomen optreden, zoals angst, prikkelbaarheid, paranoia en psychose. Deze komen het meest voor bij gevoelige personen en mensen die voor het eerst cannabis gebruiken19.

De lichamelijke effecten van cannabisintoxicatie zijn onder meer een verhoogde hartslag en ademhaling, lage bloeddruk, droge mond, rode ogen en moeilijkheden met de coördinatie van bewegingen20. Overlijden als gevolg van cannabisintoxicatie is zeldzaam en wordt meestal in verband gebracht met verergering van reeds bestaande medische aandoeningen, combinatie met andere drugs of misbruik, of, wat het vaakst voorkomt, motorvoertuigongevallen4. Tot 4,2% van alle sterfgevallen bij motorvoertuigongevallen kan worden toegeschreven aan rijden onder invloed van cannabis21.

Lange-termijn effecten van cannabis

Het effect van chronisch cannabisgebruik op de algehele gezondheid is een van de meest controversiële onderzoeksgebieden in de moderne geneeskunde. De momenteel beschikbare gegevens over dit onderwerp worden sterk beïnvloed door factoren als ineffectieve onderzoeksopzetten, het gelijktijdige gebruik van andere drugs en het feit dat er geen onderscheid wordt gemaakt tussen de effecten op zware chronische gebruikers en lichte, incidentele gebruikers22.

Daarom is het meeste bewijs tot nu toe niet overtuigend23. Onderzoek op dit gebied is echter voortdurend in ontwikkeling, en bepaalde bevindingen bieden nuttig inzicht in de werkelijke langetermijneffecten van cannabis en de mogelijke therapeutische toepassingen ervan.

Hersenen en geestelijke gezondheid

De effecten van cannabis op de hersenstructuur en -functie zijn uitgebreid bestudeerd met behulp van diverse hoogtechnologische neuro-imagingmethoden. Regelmatig gebruik van cannabis, vooral roken, is in verband gebracht met veranderingen in de structuur van verschillende hersengebieden, zoals de amygdala en de hippocampus, en met veranderingen in het volume van de witte en grijze stof. Ook is chronisch cannabisgebruik in verband gebracht met veranderingen in het metabolisme van glutamaat, dopamine en andere neurotransmitters24.

Deze veranderingen kunnen op hun beurt een verklaring vormen voor het ontstaan van neuropsychiatrische stoornissen die in verband worden gebracht met cannabis, naast afhankelijkheid. Deze relatie lijkt het sterkst te zijn bij psychose. Cannabisgebruik is in veel grote onderzoeken consequent in verband gebracht met het eerder optreden van psychotische stoornissen25-27. Bovendien lijkt dit verband dosisafhankelijk te zijn – hogere doses gaan gepaard met meer effecten – en het sterkst te zijn bij personen met cannabisverslaving. Voortdurend cannabisgebruik is ook in verband gebracht met een verhoogde terugval bij psychotische stoornissen, samen met ernstiger symptomen, een verminderd niveau van functioneren en een langer verblijf in het ziekenhuis26.

In tegenstelling tot psychose is het verband tussen cannabis en andere psychische stoornissen minder duidelijk. Wat betreft cognitief functioneren is chronisch gebruik van cannabis in verband gebracht met concentratie-, geheugen- en bewegingsstoornissen, die op de lange termijn kunnen aanhouden, zelfs na het stoppen met cannabis28,29. De momenteel beschikbare systematische reviews over dit onderwerp kunnen deze veranderingen echter niet volledig toeschrijven aan cannabis, en verder onderzoek is nodig.

Ten slotte kan cannabis, hoewel het ongetwijfeld gepaard gaat met euforie en verminderde angst bij acute intoxicatie18 , op de lange termijn de ontwikkeling van angst- en depressieve stoornissen bevorderen. In grote onderzoeken onder de algemene bevolking is chronisch cannabisgebruik positief geassocieerd met angst- en depressieve stoornissen, hoewel deze effecten mogelijk beperkt blijven tot zware gebruikers30,31.

Cardiovasculaire gezondheid

De effecten van cannabis op het cardiovasculaire systeem zijn opmerkelijk gemengd. Cannabis is in verband gebracht met zowel hoge als lage bloeddruk tijdens acute intoxicatie, wat ook kan leiden tot een hartaanval of beroerte32. Het meest opvallend is dat het risico op een hartaanval 60 minuten na de consumptie van cannabis 4,8 keer zo hoog is33.

Cannabis kan echter ook op langere termijn voordelen opleveren voor hart en bloedvaten door chronische ontstekingen te verlichten34. Bovendien lijkt cannabis geen verband te houden met verschillende stofwisselingsaandoeningen die in verband worden gebracht met een verhoogd cardiovasculair risico, zoals insulineresistentie en vette leverziekte35. Uiteindelijk wordt het momenteel beschikbare bewijs over het verband tussen cannabisgebruik en hart- en vaatziekten onvoldoende geacht om definitieve conclusies te trekken36.

Gezondheid van de longen

Chronisch roken van cannabis lijkt nauw samen te hangen met longaandoeningen. In een review van Ribeiro en Ind37 werd cannabis roken in verband gebracht met chronische hoest en piepende ademhaling, alsmede met veranderingen in longfunctietests. Bovendien kunnen deze effecten bij het stoppen omkeerbaar zijn en de door het roken van tabak veroorzaakte effecten verergeren.

Deze effecten worden toegeschreven aan de schadelijke invloed van rook op de longen, en niet zozeer aan cannabis zelf. De schadelijke effecten van het roken van tabak en cannabis lijken moeilijk van elkaar te kunnen worden onderscheiden38. Hoewel het bewijs schaars is, lijken edibles en vaporizen de longen daarentegen niet aan te tasten. Overschakelen van roken op vaporizen gedurende een maand zou de symptomen van de luchtwegen met wel 73% verbeteren39.

Het meest alarmerend is dat het roken van cannabis in verband is gebracht met longkanker. In een 40-jarig cohortonderzoek werd zwaar gebruik van gerookte cannabis in verband gebracht met een meer dan twee keer zo groot risico op het ontwikkelen van longkanker40. Toch moet worden opgemerkt dat grote analyses de neiging hebben dit risico te beperken tot zware gebruikers, en dan nog het vaakst bij gelijktijdige tabaksgebruikers41. Verder onderzoek is nodig om deze kwestie op te helderen.

Kanker

Het verband tussen cannabis en kanker is een bijzonder controversieel onderwerp, aangezien deze drug is aangekondigd als zowel een risicofactor als een revolutionair behandelingsalternatief voor deze ziekte. Als risicofactor is cannabis consequent in verband gebracht met longkanker41 , hoewel een deel van dit risico te wijten kan zijn aan het gelijktijdige gebruik van tabak40. Bewijsmateriaal over het verband tussen cannabis en andere soorten kanker is notoir ontoereikend en wijst alleen op een mogelijk zwak verband met zaadbalkanker42.

Van cannabinoïden daarentegen is vastgesteld dat zij verschillende kankerbestrijdende effecten hebben. Daartoe behoren de modulatie van de celgroei, de proliferatie en de voortplanting, alsmede de remming van de metastase43. Bovendien kunnen andere moleculen die in cannabis worden aangetroffen, zoals eicosanoïden en terpenen, ontstekingsremmende en immunomodulerende effecten teweegbrengen die de werking van andere geneesmiddelen tegen kanker kunnen versterken44. Deze effecten zijn echter voornamelijk in vitro waargenomen, en verder onderzoek is nodig om de klinische relevantie ervan te beoordelen43,44.

Anderzijds heeft cannabis veelbelovende resultaten opgeleverd bij de behandeling van de symptomen die met kanker gepaard gaan, vooral pijn. THC lijkt kankergerelateerde pijn aanzienlijk te verlichten, op een dosis-afhankelijke manier, en wordt slechts zelden in verband gebracht met bijwerkingen zoals slaperigheid, misselijkheid en braken45.

Van cannabis is bekend dat het andere symptomen van kanker verlicht, zoals anorexia, depressie, angst, zwakte en vermoeidheid46. Opmerkelijk is dat 95,9% van de kankerpatiënten die medicinale cannabis krijgen, na 6 maanden gebruik een significante subjectieve verbetering van hun aandoeningen rapporteert, terwijl 69,5% een significante verbetering van hun kwaliteit van leven rapporteert47. Deze resultaten hebben geleid tot een overvloed aan onderzoek naar synthetische cannabinoïde analogen, die waardevolle nieuwe middelen kunnen zijn voor de behandeling van chronische pijn48.

Pijn

Naast hun rol als pijnstillende medicijnen voor kankergerelateerde pijn, lijken cannabinoïden ook nuttig te zijn in de context van andere soorten pijn. Cannabis kan pijn verlichten, niet alleen door zich te binden aan receptoren in het centrale en perifere zenuwstelsel, maar ook door ontstekingsremmende effecten en door synergie met andere pijnstillers, zoals opioïden49. Cannabis lijkt echter niet voor alle soorten pijn even effectief te zijn, en het lijkt ontoereikend voor de behandeling van acute postoperatieve pijn, chronische buikpijn en pijn in verband met reumatoïde aandoeningen50.

Een grote analyse van Aviram en Samuelly-Leichtag51 suggereerde dat cannabis effectief is bij de bestrijding van niet-kanker pijn, met name neuropathische pijn (d.w.z. pijn veroorzaakt door zenuwbeschadiging). De resultaten zijn echter verre van eenduidig; andere analyses meldden dat deze effecten slechts mild waren, met een beperkte invloed op andere gerelateerde aspecten, zoals kwaliteit van leven en waargenomen verbetering52. In ieder geval lijkt cannabis veilig te zijn bij de behandeling van chronische pijn, hoewel verder onderzoek nodig is om de werkelijke waarde in de klinische praktijk te verduidelijken51.

Zwangerschap

Naarmate het voortgezette gebruik van cannabis steeds wijder verbreid raakte, nam de bezorgdheid over de effecten ervan op de zwangerschap en de gezondheid van pasgeborenen toe. Cannabisgebruik tijdens de zwangerschap lijkt het meest voor te komen bij vrouwen met angst en depressie53. Het is bewezen dat THC de placenta kan passeren, en hoewel foetussen over het algemeen minder aan THC worden blootgesteld dan moeders, heeft het mogelijk neurotoxische effecten voor de foetus54.

Het effect van cannabisgebruik op de zwangerschapsresultaten blijft eveneens onduidelijk. In een retrospectief onderzoek bleek cannabis op zichzelf geen verband te houden met nadelige uitkomsten; in plaats daarvan leken het gelijktijdig roken van tabak en andere gerelateerde factoren het risico op vroeggeboorte, een lager geboortegewicht en andere complicaties bij de geboorte te verhogen55. Andere rapporten lijken daarentegen alarmerender: blootstelling aan cannabis vóór de geboorte wordt in verband gebracht met een lager geboortegewicht en de noodzaak van plaatsing op intensivecareafdelingen voor pasgeborenen56. Het onderzoek naar de effecten van cannabis op de zwangerschap staat nog in de kinderschoenen en deze kwesties moeten in de toekomst worden opgehelderd.

Conclusies

Hoewel het onderzoek naar de gezondheidseffecten van cannabis de afgelopen decennia een hoge vlucht heeft genomen, zijn er nog veel vragen onbeantwoord. Dit onderzoeksgebied wordt geconfronteerd met verschillende obstakels en uitdagingen, waaronder ethische en juridische kwesties, evenals factoren zoals de hoge frequentie van gelijktijdig gebruik van andere stoffen, en variaties in dosering, toedieningsmethoden en bereidingen22. Toekomstig onderzoek moet zich daarom richten op het aanpakken van deze situaties om een duidelijker beeld te krijgen van het effect van cannabis op gezondheid en welzijn.